ویژگی‌های منحصر به فرد تقویم ایرانی

تقویم هجری شمسی را نخستین بار عبدالغفارخان نجم الدوله استخراج کرد . او عبارت «1264 شمسی» را در حاشیه تقویم سال 807 جلالی (مطابق با 3 -1302 هجری قمری) ذکر کرد و از آن تاریخ به بعد ، تقویمی را در ایران رایج کرد که اساس آن شمسی و مبداء آن هجرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از مکّه مکرمه به مدینه منوره باشد . البته تقویمی که او نوشت ، به تقویم هجری شمسی برجی معروف است که اصول آن به قرار زیر است:

- مبداء این تقویم ، اول فروردین ماه سال شمسی هجرت پیامبر اسلام از مکّه مکرمه به مدینه منوره است که 119 روز قبل از اول محرم سال اول هجری قمری و مطابق با روز جمعه 19 مارس 622 میلادی است .

- لحظه تحویل سال مقارن با عبور مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری است ، وقتی که خورشید از نیم کره جنوبی وارد نیمکره شمالی آسمان می شود . این لحظه که اول برج حمل نامیده می شود ، نوروز نامیده می شود و همیشه بر روز اول بهار منطبق است .

- سال هجری شمسی برجی از نوع سال شمسی حقیقی است ، یعنی مدت زمان دو عبور متوالی مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری . مدت متوسط آن 365 شبانه روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 2/45 ثانیه اندازه گیری شده؛ اما مدت سال شمسی حقیقی ثابت نیست و بر اثر تغییر تعدادی از پارامترهای نجومی ، تغییر می کند .

- مدت سال شمسی حقیقی در دوره ای50 ساله ( 1385-1335هـ . ش ) بین 365 شبانه روز و 5 ساعت و 42 دقیقه تا 365 شبانه روز و 6 ساعت و 4 دقیقه در تغییر بوده است . البته این مقدار متفاوت با سال نجومی است که زمین یک دور کامل به دور خورشید می گردد و مقدار آن 365 . 2564 شبانه روز معادل 365 شبانه روز و 6 ساعت و 9 دقیقه و 10 ثانیه است .

- این تقویم شامل 12 ماه حقیقی به نام «بُرج» است که به نام 12 صورت فلکی قدیمی منطقه البروج که خورشید هر سال از آن ها عبور می کند ، نام گذاری شده است . از حدود 20 قرن قبل از آن ، منجمان دایره البروج را به 12 برج مساوی قرارداری تقسیم کرده بودند که اغلب متفاوت از آن صورت فلکی ای است که خورشید در آن به سر می برد .

ضمن آن که به دلیل حرکت تقدیمی زمین ، محور زمین هر 25800 سال یک بار در آسمان دور می زند و برج ها در این بازه زمانی یک دور کامل روی تمام صورت های فلکی گردش می کنند (همین حرکت موجب تفاوت بین سال شمسی حقیقی و سال نجومی است)

از سوی دیگر ، به دلیل حرکت ظاهری غیر یکنواخت مرکز خورشید در آسمان ، طول هر برج از 29 تا 32 روز متفاوت بود و همانند ماه قمری ، گاه پیش می آمد که طول یک برج از سالی به سال دیگر تغییر کند . هر 4 یا 5 سال یک بار نیز مجموع طول سال به 366 شبانه روز می رسید و به اصطلاح ، سال کبیسه می شد .

تقویم هجری شمسی برجی در آغاز رسمی نبود و تنها در تقویم های قدیمی و در امور گمرکات و مالیّه ایران مورد استفاده قرار می گرفت؛ تا آن که در سال 1328 هجری قمری / 1288 هجری شمسی ، میرزا عبدلحسین خان شیبانی وحیدالملک ، نماینده تهران در مجلس شورای ملّی ، طرحی با موضوع قید تاریخ کلیه معاملات و مبادلات مشترکه عمومی را از تاریخ قمری به هجری شمسی برجی پیشنهاد کرد . این پیشنهاد در دوره دوم مجلس شورای ملی ایران در ماده 3 قانون محاسبات عمومی ، مصوّب 21 صفر 1329 / 2 حوت 1289 پذیرفته شد و تقویم هجری شمسی بُرجی به عنوان مقیاس رسمی زمان در محاسبات دولتی تصویب شد .

تقویم هجری شمسی

در اواخر سال 1303 هجری شمسی بُرجی ، جمعی از نمایندگاه دوره پنجم مجلس شورای ملی ایران ، طرحی را پیشنهاد کردند که نام برج های عربی متداول در تقویم بُرجی به نام های فارسی تبدیل شود و نام سال ها در دوره دوازده حیوانی رایج نیز متروک شود . پس از بحث های فراوان ، بالاخره در جلسه 148 مجلس شورای ملی ایران در شب سه شنبه 11 فروردین 1304 ، قانون تبدیل بروج به ماه های فارسی از نوروز 1304 شمسی به تصویب رسید و تقویم هجری شمسی به عنوان تقویم رسمی کشور پذیرفته شد .

هجری شمسی که تا امروز تقویم رسمی کشور است ، به‌غیر از نام و طول هر ماه همانند تقویم هجری شمسی بُرجی است . نام ماه‌های تقویم هجری شمسی ریشه اوستایی دارند .

فروردین = نیروی پیش‌برنده

اردیبهشت = راستی و پاکی

خرداد = کمال و رسایی

تیر = باران

اَمرداد = جاودانگی و بی مرگی

شهریور = کشور برگزیده

مهر = عهد و پیمان

آبان = آب‌ها

آذر = آتش

دی = آفریدگار ، دادار

بهمن = اندیشه نیک

اسفند = فروتنی و بردباری

تقویم هجری شمسی از لحاظ نجومی و طبیعی ، از بهترین و دقیق‌ترین تقویم‌های جهان محسوب می‌شود . برخی از دلایل برتری این تقویم به ترتیب زیر است:

- مدت سال شمسی ، نوروز و کبیسه‌های تقویم هجری شمسی دقیقا بر مبنای محاسبات نجومی تعیین می‌شود . تقویم هجری شمسی ، تنها تقویم متداول در جهان است که علاوه بر کبیسه‌های چهارساله ، کبیسه پنج ساله نیز دارد . وجود کبیسه‌های پنج ساله ، باعث انطباق دایمی و دقیق‌تر تقویم هجری شمسی با فصول طبیعی می‌شود .

- تعداد روزهای ماه‌های تقویم هجری شمسی مبنای نجومی و طبیعی دارد . به عبارت دقیق‌تر ، تعداد روزهای ماه‌ها با مدت حرکت ظاهری غیر یکنواخت مرکز خورشید روی دایره‌البروج هماهنگی کامل دارد .

- آغاز سال تقویم هجری شمسی ، با سالگرد تولد بهار و آغاز شکوفایی دوباره طبیعت شروع می‌شود .

/ 0 نظر / 12 بازدید